torek, 29. avgust 2017

O liczbie podwójnej i nie tylko

Dzisiejszy wpis poświęcę fenomenowi, który jest bardzo charakterystyczny dla języka słoweńskiego, chociaż - jak za chwilę się przekonamy - nie tylko dla niego.

Chodzi mianowicie o liczbę podwójną. Zaraz pewnie zapytacie: a cóż to za dziwoląg?

Nam, Polakom (oraz większości współczesnych Europejczyków), liczba podwójna może wydawać się co najmniej dziwaczna. Liczba podwójna (dvojina) jest jedną z kategorii gramatycznych w języku słoweńskim, obok liczby pojedynczej (ednina) i mnogiej (množina). Oprócz języka słoweńskiego współcześnie jest ona obecna w języku serbołużyckim (używanym przez część Łużyczan, zamieszkujących teren byłego NRD) i są to jedyne słowiańskie języki żywe, w których ta kategoria występuje (czy to już samo w sobie nie wystarczy, by uznać je za fascynujące? :) ). Oprócz tego, liczba podwójna występowała w starocerkiewnosłowiańskim, co pozwala stwierdzić, że niegdyś była szeroko obecna wśród Słowian. Także w zabytkach języka polskiego znajdziemy pozostałości z tego okresu, na przykład w literaturze średniowiecza i renesansu. Jeśli chodzi o inne języki współczesne (niesłowiańskie), to liczba podwójna występuje np. w języku litewskim.

Tyle teorii, pora na praktykę. Liczba podwójna służy do wyrażenia rzeczowników oraz przymiotników w liczbie.... Dwóch.

A teraz trochę przykładów, z podziałem na rodzaje (w słoweńskim występują trzy rodzaje gramatyczne: męski, żeński i nijaki - moški, ženski in srednji):

moški spol:

To je en pes. (To jest jeden pies.)

Imam dva psa. (Mam dwa psy.)

Vidim tri psi. (Widzę trzy psy.)

ženski spol:

Ena prijateljica. (Jedna przyjaciółka.)

Dve prijateljici. (Dwie przyjaciółki.)

Tri prijateljice. (Trzy przyjaciółki.)

srednji spol:

Eno majhno okno. (Jedno małe okno.)

Dve majhni okni. (Dwa małe okna.)

Tri majhna okna. (Trzy małe okna.)

Liczba podwójna jest ważna również przy czasowniku, ale na razie zostańmy przy rzeczownikach (i przymiotnikach, choć to nie one są głównymi bohaterami niniejszego wpisu). Jak już zapewne zauważyliście, każdy z tych rzeczowników ma swoją końcówkę. Można to zarysować mniej więcej tak:

ednina moškega spola    brak końcówki

dvojina moškega spola    końcówka: -a

množina moškega spola   końcówka: -i

ednina ženskega spola    końcówka: -a

dvojina ženskega spola    końcówka: - i

množina ženskega spola   końcówka: -e

ednina srednjega spola     końcówka: -o/e

dvojina  srednjega spola   końcówka: -i

množina srednjega spola   końcówka: -a


Warto wspomnieć również o wyjątku, mianowicie rzeczowniku žival (zwierzę), który jest rodzaju żeńskiego. Tutaj liczba podwójna jest taka sama jak mnoga (živali).
Kursywa, pogrupienie i podkreślenie mają służyć lepszej wizualizacji poszczególnych kategorii. Mam nadzieję, że wyjaśniłam to w miarę jasno - w razie jakichkolwiek wątpliwości, pytajcie! 

sobota, 12. avgust 2017

Vlado Žabot - "Sukub"

Z uwagi na fakt, iż ten blog jest poświęcony i językowi, i kulturze słoweńskiej, od czasu do czasu będę tutaj publikować recenzje książek, filmów, czasem pojawi się też coś o muzyce i kulinariach.


Dzisiaj chciałabym przedstawić Wam jedną z powieści Vlado Žabota, autora pochodzącego z Prekmurja (wkrótce napiszę post o podziale regionalnym Słowenii).


"Sukub" (pierwsze wydanie oryginalne: 2003) to opowieść o człowieku zagubionym w świecie tworzonym przez jego własną wyobraźnię, zapełnioną obrazami z mediów i kultury popularnej. Głównym bohaterem jest starzejący się, schorowany mężczyzna, dla którego szczytem rozrywki wydaje się spacer po pobliskim parku i rozmowa z sąsiadami. W nudne życie typowego mieszczucha wkrada się nagle dziwna postać - niezwykle piękna, młoda i atrakcyjna kobieta, co do której główny bohater jest pewien, że gdzieś ją już spotkał. Oczywiście, nie było to spotkanie na planie rzeczywistym - ta kobieta pojawiała się w kolorowych magazynach i telewizji... Z czasem urocza niewiasta staje się dla bohatera źródłem utrapienia, a nawet zagrożeniem dla niego samego.

Wielka wrażliwość na przestrzeń, dogłębne studium psychologiczne, zagmatwana, nieoczywista narracja, nieostra granica między światem realnym a marzeniem stanowią walor w utworze Žabota. Czytelnik może dość łatwo pogubić się w fantazjach, snach i pokrętnej logice narratora, jednak warto również zwrócić uwagę na kontrast między nudnym, monotonnym życiem człowieka uwięzionego w miejskim labiryncie, a narkotyczną iluzją reklamy, filmu, opery mydlanej.


Czasem składając sobie życzenia, wypowiadamy zdanie: "I żeby Twoje marzenia spełniły się". Ale czy zdajemy sobie sprawę z tego, co by było, gdyby naprawdę spełniło się to, o czym marzymy? A może lepiej dla nas samych, że nie wszystkie nasze marzenia stają się rzeczywistością?


. .